🔢 درس سوم: محاسبات ریاضی و عملگرها
🎯 هدف این درس: آشنایی با عملگرهای ریاضی، مقایسهای و منطقی برای انجام محاسبات
سلام دوست عزیز! 👋
توی درس قبل یاد گرفتی چطور اطلاعات رو توی متغیرها ذخیره کنی و از کاربر ورودی بگیری. حالا وقتشه که روش محاسبه و پردازش این اطلاعات رو یاد بگیری.
پایتون یه ماشین حساب قدرتمنده! میتونی انواع محاسبات ریاضی، مقایسهای و منطقی رو باهاش انجام بدی. توی این درس، با هم یاد میگیریم:
- ✅ عملگرهای ریاضی (جمع، تفریق، ضرب، تقسیم و…)
- ✅ عملگرهای مقایسهای (بزرگتر، کوچکتر، مساوی و…)
- ✅ عملگرهای منطقی (و، یا، نقیض)
- ✅ یه پروژه کاربردی: ماشین حساب ساده
➕ بخش ۱: عملگرهای ریاضی
پایتون همه عملگرهای ریاضی که تو زندگی روزمره باهاشون سروکار داری رو پشتیبانی میکنه. بیا با مهمترینهاشون آشنا بشیم.
📊 عملگرهای ریاضی در پایتون
| عملگر | نام | مثال | نتیجه |
|---|---|---|---|
+ |
جمع | 10 + 5 |
15 |
- |
تفریق | 10 - 5 |
5 |
* |
ضرب | 10 * 5 |
50 |
/ |
تقسیم اعشاری | 10 / 3 |
3.333… |
// |
تقسیم صحیح | 10 // 3 |
3 |
% |
باقیمانده تقسیم | 10 % 3 |
1 |
** |
توان | 2 ** 3 |
8 |
🔍 مثال عملی: ماشین حساب ساده
عملیات ریاضی
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# تعریف دو عدد
a = 10
b = 3
# عملیات ریاضی
print("جمع:", a + b) # 13
print("تفریق:", a - b) # 7
print("ضرب:", a * b) # 30
print("تقسیم:", a / b) # 3.333...
print("تقسیم صحیح:", a // b) # 3
print("باقیمانده:", a % b) # 1
print("توان:", a ** b) # 1000
💡 نکته مهم:
در پایتون، ترتیب عملیات ریاضی مثل ریاضیات عادی هست. یعنی ابتدا پرانتزها، سپس توان، بعد ضرب و تقسیم، و در نهایت جمع و تفریق انجام میشه.
🔍 بخش ۲: عملگرهای مقایسهای
عملگرهای مقایسهای به ما کمک میکنن دو مقدار رو با هم مقایسه کنیم. نتیجه این مقایسهها همیشه True (درست) یا False (نادرست) هست.
📊 عملگرهای مقایسهای
| عملگر | نام | مثال | نتیجه |
|---|---|---|---|
== |
برابر با | 10 == 10 |
True |
!= |
نامساوی | 10 != 5 |
True |
> |
بزرگتر از | 10 > 5 |
True |
< |
کوچکتر از | 5 < 10 |
True |
>= |
بزرگتر یا مساوی | 10 >= 10 |
True |
<= |
کوچکتر یا مساوی | 5 <= 10 |
True |
🔍 مثال عملی:
عملگرهای مقایسهای
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# تعریف دو عدد
x = 10
y = 5
# مقایسهها
print("=" * 40)
print("📊 مقایسه دو عدد")
print("=" * 40)
print(f"x = {x}, y = {y}")
print("-" * 40)
print(f"x == y: ", x == y)
print(f"x != y: ", x != y)
print(f"x > y: ", x > y)
print(f"x < y: ", x < y)
print(f"x >= y: ", x >= y)
print(f"x <= y: ", x <= y)
= و ==
= برای قرار دادن مقدار در متغیر استفاده میشه، اما == برای مقایسه دو مقدار به کار میره. اشتباه گرفتن این دو یکی از رایجترین خطاهای برنامهنویسیه!
🧠 بخش ۳: عملگرهای منطقی
گاهی یک شرط بهتنهایی کافی نیست. مثلاً برای دریافت وام ممکنه لازم باشه سن، درآمد و امتیاز اعتباری فرد همزمان بررسی بشه. اینجاست که عملگرهای منطقی به کمک ما میان.
🔗 عملگرهای منطقی
| عملگر | کاربرد | مثال |
|---|---|---|
and |
همه شرطها باید درست باشند | age >= 18 and score >= 700 |
or |
حداقل یکی از شرطها درست باشد | score >= 90 or score >= 80 |
not |
نتیجه شرط را معکوس میکند | not is_weekend |
🔍 مثال عملی:
عملگرهای منطقی
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# تعریف متغیرها
age = 25
has_license = True
score = 85
is_weekend = False
print("=" * 40)
print("🔗 عملگرهای منطقی")
print("=" * 40)
# استفاده از and
print("\n1️⃣ عملگر and:")
if age >= 18 and has_license:
print("✅ شما میتوانید رانندگی کنید")
else:
print("❌ شما نمیتوانید رانندگی کنید")
# استفاده از or
print("\n2️⃣ عملگر or:")
if score >= 90 or score >= 80:
print("✅ نمره شما خوب است")
else:
print("❌ نمره شما نیاز به بهبود دارد")
# استفاده از not
print("\n3️⃣ عملگر not:")
if not is_weekend:
print("✅ امروز روز کاری است")
else:
print("🎉 امروز آخر هفته است")
💳 بخش ۴: مثال کاربردی – بررسی شرایط دریافت وام
حالا با ترکیب عملگرهای ریاضی، مقایسهای و منطقی، یه مثال واقعی میزنیم. فرض کن یه مؤسسه مالی برای اعطای وام سه شرط داره:
- سن متقاضی حداقل ۱۸ سال باشه
- درآمد ماهانه حداقل ۳۰ میلیون تومان باشه
- امتیاز اعتباری حداقل ۷۰۰ باشه
بررسی شرایط وام
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# اطلاعات متقاضی
age = int(input("سن خود را وارد کنید: "))
income = int(input("درآمد ماهانه (تومان): "))
credit_score = int(input("امتیاز اعتباری: "))
print("=" * 40)
print("💳 بررسی وام")
print("=" * 40)
if age >= 18 and income >= 30000000 and credit_score >= 700:
print("✅ واجد شرایط دریافت وام هستید")
print(f" - سن: {age} سال ✓")
print(f" - درآمد: {income:,} تومان ✓")
print(f" - امتیاز اعتباری: {credit_score} ✓")
else:
print("❌ واجد شرایط دریافت وام نیستید")
if age < 18:
print(" - سن باید حداقل ۱۸ سال باشد")
if income < 30000000:
print(" - درآمد باید حداقل 30,000,000 تومان باشد")
if credit_score < 700:
print(" - امتیاز اعتباری باید حداقل 700 باشد")
نکته جالب این مثال اینه که برنامه علاوه بر اعلام نتیجه نهایی، دلیل رد شدن درخواست رو هم مشخص میکنه.
📝 تمرینهای عملی
🎯 تمرین شماره ۱: محاسبه قیمت با تخفیف
برنامهای بنویسید که مبلغ خرید رو از کاربر بگیره. اگر مبلغ بالای ۵۰۰,۰۰۰ تومان بود، ۱۰٪ تخفیف اعمال بشه و مبلغ نهایی نمایش داده بشه.
🔍 راهحل تمرین:
محاسبه قیمت با تخفیف
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# دریافت مبلغ خرید
amount = float(input("مبلغ خرید را وارد کنید: "))
# محاسبه با تخفیف
if amount > 500000:
discount = amount * 0.10
final_price = amount - discount
print(f"مبلغ اصلی: {amount:,.0f} تومان")
print(f"تخفیف ۱۰٪: {discount:,.0f} تومان")
print(f"مبلغ نهایی: {final_price:,.0f} تومان")
else:
print(f"مبلغ نهایی: {amount:,.0f} تومان")
🎯 تمرین شماره ۲: تشخیص عدد زوج یا فرد
برنامهای بنویسید که یک عدد از کاربر بگیره و تشخیص بده که زوجه یا فرد.
🔍 راهحل تمرین:
تشخیص عدد زوج یا فرد
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# دریافت عدد از کاربر
num = int(input("یک عدد وارد کنید: "))
# بررسی زوج یا فرد بودن
if num % 2 == 0:
print(f"{num} یک عدد زوج است")
else:
print(f"{num} یک عدد فرد است")
🧩 جمعبندی درس
تبریک میگم! 🎉 توی این درس یاد گرفتی:
- ✅ عملگرهای ریاضی (جمع، تفریق، ضرب، تقسیم، توان و…)
- ✅ عملگرهای مقایسهای (برابر، نامساوی، بزرگتر، کوچکتر و…)
- ✅ عملگرهای منطقی (و، یا، نقیض)
- ✅ چطور با ترکیب این عملگرها، برنامههای کاربردی مثل ماشین حساب و بررسی وام بسازیم
در درس بعدی، با ساختارهای شرطی (if, elif, else) آشنا میشیم و میتونیم برنامههایی بنویسیم که بر اساس شرایط مختلف، تصمیمهای متفاوتی بگیرن.
