🔢 درس سوم: محاسبات ریاضی و عملگرها
🎯 هدف این درس: آشنایی با عملگرهای ریاضی، مقایسهای و منطقی برای انجام محاسبات
سلام دوست عزیز! 👋
توی درس قبل یاد گرفتی چطور اطلاعات رو توی متغیرها ذخیره کنی و از کاربر ورودی بگیری. حالا وقتشه که روش محاسبه و پردازش این اطلاعات رو یاد بگیری.
پایتون یه ماشین حساب قدرتمنده! میتونی انواع محاسبات ریاضی، مقایسهای و منطقی رو باهاش انجام بدی. توی این درس، با هم یاد میگیریم:
- ✅ عملگرهای ریاضی (جمع، تفریق، ضرب، تقسیم و…)
- ✅ عملگرهای مقایسهای (بزرگتر، کوچکتر، مساوی و…)
- ✅ عملگرهای منطقی (و، یا، نقیض)
- ✅ یه پروژه کاربردی: ماشین حساب ساده
➕ بخش ۱: عملگرهای ریاضی
پایتون همه عملگرهای ریاضی که تو زندگی روزمره باهاشون سروکار داری رو پشتیبانی میکنه. بیا با مهمترینهاشون آشنا بشیم.
📊 عملگرهای ریاضی در پایتون
| عملگر | نام | مثال | نتیجه |
|---|---|---|---|
+ |
جمع | 10 + 5 |
15 |
- |
تفریق | 10 - 5 |
5 |
* |
ضرب | 10 * 5 |
50 |
/ |
تقسیم اعشاری | 10 / 3 |
3.333… |
// |
تقسیم صحیح | 10 // 3 |
3 |
% |
باقیمانده تقسیم | 10 % 3 |
1 |
** |
توان | 2 ** 3 |
8 |
🔍 مثال عملی: ماشین حساب ساده
عملیات ریاضی
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# تعریف دو عدد
a = 10
b = 3
# عملیات ریاضی
print("جمع:", a + b) # 13
print("تفریق:", a - b) # 7
print("ضرب:", a * b) # 30
print("تقسیم:", a / b) # 3.333...
print("تقسیم صحیح:", a // b) # 3
print("باقیمانده:", a % b) # 1
print("توان:", a ** b) # 1000
💡 نکته مهم:
در پایتون، ترتیب عملیات ریاضی مثل ریاضیات عادی هست. یعنی ابتدا پرانتزها، سپس توان، بعد ضرب و تقسیم، و در نهایت جمع و تفریق انجام میشه.
🔍 بخش ۲: عملگرهای مقایسهای
عملگرهای مقایسهای به ما کمک میکنن دو مقدار رو با هم مقایسه کنیم. نتیجه این مقایسهها همیشه True (درست) یا False (نادرست) هست.
📊 عملگرهای مقایسهای
| عملگر | نام | مثال | نتیجه |
|---|---|---|---|
== |
برابر با | 10 == 10 |
True |
!= |
نامساوی | 10 != 5 |
True |
> |
بزرگتر از | 10 > 5 |
True |
< |
کوچکتر از | 5 < 10 |
True |
>= |
بزرگتر یا مساوی | 10 >= 10 |
True |
<= |
کوچکتر یا مساوی | 5 <= 10 |
True |
🔍 مثال عملی:
عملگرهای مقایسهای
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# تعریف دو عدد
x = 10
y = 5
# مقایسهها
print("=" * 40)
print("📊 مقایسه دو عدد")
print("=" * 40)
print(f"x = {x}, y = {y}")
print("-" * 40)
print(f"x == y: ", x == y)
print(f"x != y: ", x != y)
print(f"x > y: ", x > y)
print(f"x < y: ", x < y)
print(f"x >= y: ", x >= y)
print(f"x <= y: ", x <= y)
= و ==
= برای قرار دادن مقدار در متغیر استفاده میشه، اما == برای مقایسه دو مقدار به کار میره. اشتباه گرفتن این دو یکی از رایجترین خطاهای برنامهنویسیه!
🧠 بخش ۳: عملگرهای منطقی
گاهی یک شرط بهتنهایی کافی نیست. مثلاً برای دریافت وام ممکنه لازم باشه سن، درآمد و امتیاز اعتباری فرد همزمان بررسی بشه. اینجاست که عملگرهای منطقی به کمک ما میان.
🔗 عملگرهای منطقی
| عملگر | کاربرد | مثال |
|---|---|---|
and |
همه شرطها باید درست باشند | age >= 18 and score >= 700 |
or |
حداقل یکی از شرطها درست باشد | score >= 90 or score >= 80 |
not |
نتیجه شرط را معکوس میکند | not is_weekend |
🔍 مثال عملی:
عملگرهای منطقی
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# تعریف متغیرها
age = 25
has_license = True
score = 85
is_weekend = False
print("=" * 40)
print("🔗 عملگرهای منطقی")
print("=" * 40)
# استفاده از and
print("\n1️⃣ عملگر and:")
if age >= 18 and has_license:
print("✅ شما میتوانید رانندگی کنید")
else:
print("❌ شما نمیتوانید رانندگی کنید")
# استفاده از or
print("\n2️⃣ عملگر or:")
if score >= 90 or score >= 80:
print("✅ نمره شما خوب است")
else:
print("❌ نمره شما نیاز به بهبود دارد")
# استفاده از not
print("\n3️⃣ عملگر not:")
if not is_weekend:
print("✅ امروز روز کاری است")
else:
print("🎉 امروز آخر هفته است")
💳 بخش ۴: مثال کاربردی – بررسی شرایط دریافت وام
حالا با ترکیب عملگرهای ریاضی، مقایسهای و منطقی، یه مثال واقعی میزنیم. فرض کن یه مؤسسه مالی برای اعطای وام سه شرط داره:
- سن متقاضی حداقل ۱۸ سال باشه
- درآمد ماهانه حداقل ۳۰ میلیون تومان باشه
- امتیاز اعتباری حداقل ۷۰۰ باشه
بررسی شرایط وام
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# اطلاعات متقاضی
age = int(input("سن خود را وارد کنید: "))
income = int(input("درآمد ماهانه (تومان): "))
credit_score = int(input("امتیاز اعتباری: "))
print("=" * 40)
print("💳 بررسی وام")
print("=" * 40)
if age >= 18 and income >= 30000000 and credit_score >= 700:
print("✅ واجد شرایط دریافت وام هستید")
print(f" - سن: {age} سال ✓")
print(f" - درآمد: {income:,} تومان ✓")
print(f" - امتیاز اعتباری: {credit_score} ✓")
else:
print("❌ واجد شرایط دریافت وام نیستید")
if age < 18:
print(" - سن باید حداقل ۱۸ سال باشد")
if income < 30000000:
print(" - درآمد باید حداقل 30,000,000 تومان باشد")
if credit_score < 700:
print(" - امتیاز اعتباری باید حداقل 700 باشد")
نکته جالب این مثال اینه که برنامه علاوه بر اعلام نتیجه نهایی، دلیل رد شدن درخواست رو هم مشخص میکنه.
📝 تمرینهای عملی
🎯 تمرین شماره ۱: محاسبه قیمت با تخفیف
برنامهای بنویسید که مبلغ خرید رو از کاربر بگیره. اگر مبلغ بالای ۵۰۰,۰۰۰ تومان بود، ۱۰٪ تخفیف اعمال بشه و مبلغ نهایی نمایش داده بشه.
🔍 راهحل تمرین:
محاسبه قیمت با تخفیف
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# دریافت مبلغ خرید
amount = float(input("مبلغ خرید را وارد کنید: "))
# محاسبه با تخفیف
if amount > 500000:
discount = amount * 0.10
final_price = amount - discount
print(f"مبلغ اصلی: {amount:,.0f} تومان")
print(f"تخفیف ۱۰٪: {discount:,.0f} تومان")
print(f"مبلغ نهایی: {final_price:,.0f} تومان")
else:
print(f"مبلغ نهایی: {amount:,.0f} تومان")
🎯 تمرین شماره ۲: تشخیص عدد زوج یا فرد
برنامهای بنویسید که یک عدد از کاربر بگیره و تشخیص بده که زوجه یا فرد.
🔍 راهحل تمرین:
تشخیص عدد زوج یا فرد
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# دریافت عدد از کاربر
num = int(input("یک عدد وارد کنید: "))
# بررسی زوج یا فرد بودن
if num % 2 == 0:
print(f"{num} یک عدد زوج است")
else:
print(f"{num} یک عدد فرد است")
🧩 جمعبندی درس
تبریک میگم! 🎉 توی این درس یاد گرفتی:
- ✅ عملگرهای ریاضی (جمع، تفریق، ضرب، تقسیم، توان و…)
- ✅ عملگرهای مقایسهای (برابر، نامساوی، بزرگتر، کوچکتر و…)
- ✅ عملگرهای منطقی (و، یا، نقیض)
- ✅ چطور با ترکیب این عملگرها، برنامههای کاربردی مثل ماشین حساب و بررسی وام بسازیم
در درس بعدی، با ساختارهای شرطی (if, elif, else) آشنا میشیم و میتونیم برنامههایی بنویسیم که بر اساس شرایط مختلف، تصمیمهای متفاوتی بگیرن.
سلام سایت کاملا جذاب که به آدم حس ادامه دادن رو میده
ممنون از دیدگاه خوب شما
سلام
کاش زودتر با سایت شما آشنا شده بودم
من از چند سایت آموزش ها رو دنبال کردم ولی هیچ کدوم از آموزش ها به کاملی و دقیقی سایت شما نیست