🔀 درس چهارم: تصمیمگیری با شرطها
🎯 هدف این درس: آشنایی با ساختارهای شرطی (if، elif، else) برای تصمیمگیری در برنامه
سلام دوست عزیز! 👋
تا اینجا یاد گرفتی چطور اطلاعات رو ذخیره کنی، از کاربر ورودی بگیری و محاسبات مختلف انجام بدی. اما برنامهنویسی واقعی وقتی شروع میشه که برنامهها بتونن بر اساس شرایط مختلف، تصمیمگیری کنن.
توی این درس، با هم یاد میگیریم:
- ✅ ساختار
ifبرای بررسی یک شرط - ✅ ساختار
if-elseبرای دو حالت مختلف - ✅ ساختار
elifبرای چند حالت مختلف - ✅ پروژه عملی: تشخیص گروه سنی
🎯 بخش ۱: ساختار if ساده
سادهترین ساختار شرطی در پایتون با if نوشته میشه. برنامه یک شرط رو بررسی میکنه و اگر درست بود، کدهای داخل if رو اجرا میکنه.
ساختار کلی:
ساختار if
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
if شرط:
# کد در صورت درست بودن شرط
مثال: بررسی سن کاربر
بررسی سن
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
age = 25
if age >= 18:
print("شما بزرگسال هستید")
print("میتوانید وارد شوید")
print("برنامه ادامه دارد...")
در پایتون، تورفتگی فقط برای زیبایی کد نیست؛ بخشی از ساختار برنامه است. دستورهایی که متعلق به if هستند باید با تورفتگی (معمولاً ۴ فاصله) نوشته شوند.
🔀 بخش ۲: ساختار if-else
گاهی لازمه برای هر دو حالت، یعنی درست یا نادرست بودن شرط، دستور مشخصی داشته باشیم. در این شرایط از else استفاده میکنیم.
ساختار کلی:
ساختار if-else
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
if شرط:
# کد در صورت درست بودن شرط
else:
# کد در صورت نادرست بودن شرط
مثال: بررسی سن با if-else
بررسی سن با if-else
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
age = 16
if age >= 18:
print("شما بزرگسال هستید")
print("میتوانید ثبتنام کنید")
else:
print("شما زیر ۱۸ سال هستید")
print("برای ثبتنام نیاز به اجازه والدین دارید")
if یعنی «اگر این شرط درست بود…» و else یعنی «در غیر این صورت…». این دو ساختار، پایه بسیاری از تصمیمگیریها در برنامهنویسی هستند.
🧩 بخش ۳: چند شرط با elif
اگر بیشتر از دو حالت داشته باشیم، استفاده از چند if مستقل همیشه بهترین انتخاب نیست. در چنین شرایطی میتوانیم از elif استفاده کنیم.
کلمه elif کوتاهشده عبارت else if هست و به ما اجازه میدهه شرط دیگری رو بررسی کنیم.
ساختار کلی:
ساختار if-elif-else
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
if شرط۱:
# کد در صورت درست بودن شرط۱
elif شرط۲:
# کد در صورت درست بودن شرط۲
elif شرط۳:
# کد در صورت درست بودن شرط۳
else:
# کد در صورت نادرست بودن همه شرطها
مثال: سیستم نمرهدهی
سیستم نمرهدهی
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
score = 85
if score >= 90:
grade = "عالی"
message = "تبریک! عملکرد شما فوقالعاده است"
elif score >= 80:
grade = "خوب"
message = "عملکرد شما بسیار خوب است"
elif score >= 70:
grade = "متوسط"
message = "عملکرد شما قابل قبول است"
elif score >= 60:
grade = "قابل قبول"
message = "نیاز به تلاش بیشتر دارید"
else:
grade = "نیاز به تلاش"
message = "لطفاً بیشتر مطالعه کنید"
print(f"نمره: {score}")
print(f"وضعیت: {grade}")
print(f"پیام: {message}")
ترتیب شرطهای if و elif اهمیت زیادی دارد. بهتر است شرطها را از حالت دقیقتر یا بزرگتر به سمت حالتهای عمومیتر مرتب کنیم.
👤 بخش ۴: پروژه عملی – تشخیص گروه سنی
حالا بیایید با هم یه برنامه کامل بنویسیم که سن کاربر رو دریافت کنه و گروه سنی او رو مشخص کنه.
📝 پروژه: تشخیص گروه سنی
برنامهای بنویسید که سن کاربر را دریافت کرده و گروه سنی او را تشخیص دهد:
- کودک: ۰ تا ۱۲ سال
- نوجوان: ۱۳ تا ۱۷ سال
- جوان: ۱۸ تا ۳۵ سال
- میانسال: ۳۶ تا ۵۵ سال
- سالمند: ۵۶ سال به بالا
🔍 راهحل پروژه:
تشخیص گروه سنی
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
# دریافت سن از کاربر
age = int(input("سن خود را وارد کنید: "))
# تشخیص گروه سنی
if age <= 12:
group = "کودک"
message = "🎈 دوران کودکی شاد و پر از بازی"
elif age <= 17:
group = "نوجوان"
message = "📚 دوران نوجوانی و یادگیری"
elif age <= 35:
group = "جوان"
message = "💪 دوران جوانی و تلاش برای موفقیت"
elif age <= 55:
group = "میانسال"
message = "🌿 دوران میانسالی و تجربه"
else:
group = "سالمند"
message = "🌟 دوران سالمندی و آرامش"
# نمایش نتیجه
print("\n" + "=" * 40)
print("📋 اطلاعات کاربر")
print("=" * 40)
print(f"سن: {age} سال")
print(f"گروه سنی: {group}")
print(f"پیام: {message}")
print("=" * 40)
📝 تمرینهای عملی
🎯 تمرین شماره ۱: تشخیص عدد مثبت، منفی یا صفر
برنامهای بنویسید که یک عدد از کاربر بگیرد و مشخص کند عدد مثبت، منفی یا صفر است.
🔍 راهحل تمرین:
تشخیص عدد مثبت، منفی یا صفر
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
num = float(input("یک عدد وارد کنید: "))
if num > 0:
print(f"{num} عددی مثبت است")
elif num < 0:
print(f"{num} عددی منفی است")
else:
print("عدد صفر است")
🎯 تمرین شماره ۲: محاسبه هزینه با تخفیف پلکانی
برنامهای بنویسید که مبلغ خرید را دریافت کند و تخفیف را به این صورت اعمال کند:
- بالای ۱,۰۰۰,۰۰۰ تومان: ۲۰٪ تخفیف
- بالای ۵۰۰,۰۰۰ تومان: ۱۰٪ تخفیف
- بالای ۲۰۰,۰۰۰ تومان: ۵٪ تخفیف
- کمتر از ۲۰۰,۰۰۰ تومان: بدون تخفیف
🔍 راهحل تمرین:
تخفیف پلکانی
PYTHON
v3.12
🔒 RAW
amount = float(input("مبلغ خرید را وارد کنید: "))
if amount > 1000000:
discount_percent = 20
elif amount > 500000:
discount_percent = 10
elif amount > 200000:
discount_percent = 5
else:
discount_percent = 0
discount = amount * (discount_percent / 100)
final_price = amount - discount
print(f"مبلغ اصلی: {amount:,.0f} تومان")
if discount_percent > 0:
print(f"تخفیف {discount_percent}%: {discount:,.0f} تومان")
print(f"مبلغ نهایی: {final_price:,.0f} تومان")
🧩 جمعبندی درس
تبریک میگم! 🎉 توی این درس یاد گرفتی:
- ✅ ساختار
ifبرای بررسی یک شرط - ✅ ساختار
if-elseبرای دو حالت مختلف - ✅ ساختار
elifبرای چند حالت مختلف - ✅ اهمیت تورفتگی در پایتون
- ✅ پروژه عملی: تشخیص گروه سنی
در درس بعدی، با حلقهها (for و while) آشنا میشیم و میتونیم کارهای تکراری رو بهراحتی انجام بدیم.
